حق شناس

بیشتر اوقات از روایت راویان حدیث غدیر به صورت تکی و انفرادی شنیده‌ایم اما روایاتی درباره غدیر به دست ما رسیده که مردم در آن به صورت جمعی شهادت داده‌اند که حدیث غدیر را از رسول خدا (صلی الله علیه و اله) شنیده‌اند. در ادامه به بعضی از این روایات می‌پردازیم. 

1. شهادت شانزده نفر

حدثنا عبد الله حدثني أبي ثنا اسود بن عامر أنا أبو إسرائيل عن الحكم عن أبي سلمان عن زيد بن أرقم قال استشهد علي الناس فقال أنشد الله رجلا سمع النبي صلى الله عليه وسلم يقول اللهم من كنت مولاه فعلي مولاه اللهم وال من والاه وعاد من عاداه قال فقام ستة عشر رجلا فشهدوا (1)

ترجمه:

زید بن ارقم گوید: علی (علیه السلام) مردم را شاهد گرفت و فرمود: هر مردی را به خدا قسم می‌دهم که از پیامبر (صلی الله علیه و اله) شنیده باشد که می‌فرماید: خداوندا! هر کس من مولای اویم، علی مولای اوست. خدایا دوست بدار کسانی را که دوستش دارند و دشمن بدار کسانی را که با او دشمنی می‌کنند. پس شانزده مرد برخاسته و شهادت دادند.

2. شهادت سیزده نفر

حدثنا عبد الله حدثني أبي ثنا ابن نمير ثنا عبد الملك عن أبي عبد الرحيم الكندي عن زاذان بن عمر قال سمعت عليا في الرحبة وهو ينشد الناس من شهد رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم غدير خم وهو يقول ما قال فقام ثلاثة عشر رجلا فشهدوا انهم سمعوا رسول الله صلى الله عليه وسلم وهو يقول من كنت مولاه فعلي مولاه (2)

ترجمه:

زاذان بن عمر گوید: سخن على عليه السّلام را شنيدم كه در رحبه از مردم سؤال می‌كرد و آنها را سوگند می‌داد كه هر كس رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله را در روز غدير خم ديده و سخنان او را شنيده برخيزد و گواهى دهد. سيزده مرد برخاستند و شهادت دادند كه آنها از رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله شنيدند كه مي‌فرمود: من كنت مولاه فعلى مولاه .

3. شهادت دوازده نفر

الف. حدثنا عبد الله ثنا علي بن حكيم الأودي أنبأنا شريك عن أبي إسحاق عن سعيد بن وهب وعن زيد بن يثيع قالا نشد على الناس في الرحبة من سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول يوم غدير خم الا قام قال فقال من قبل سعيد ستة ومن قبل زيد ستة فشهدوا انهم سمعوا رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول لعلى رضي الله عنه يوم غدير خم أليس الله أولى بالمؤمنين قالوا بلى قال اللهم من كنت مولاه فعلى مولاه اللهم وال من والاه وعاد من عاداه (3)

ترجمه:

زید بن یثیع می‌گوید: مردم را در رحبه قسم می‌دادیم که هر کس گفتار رسول خدا (صلی الله علیه و اله) را در روز غدیر خم شنیده برخیزد. راوی گوید پس از طرف سعید، شش نفر و از طرف زید، شش نفر برخاستند و شهادت دادند که از رسول خدا (صلی الله علیه و اله) شنیده‌اند که درباره علی (علیه السلام) در روز غدیر خم می‌فرماید: آیا خدا نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر نیست؟ گفتند: بله. فرمود: خداوندا! هر کس من مولای اویم، علی مولای اوست. خدایا دوست بدار کسانی را که دوستش دارند و دشمن بدار کسانی را که با او دشمنی می‌کنند.

ب. حدثنا عبد الله حدثني عبيد الله بن عمر القواريري ثنا يونس بن أرقم ثنا يزيد بن أبي زياد عن عبد الرحمن بن أبي ليلى قال شهدت عليا رضي الله عنه في الرحبة ينشد الناس أنشد الله من سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول يوم غدير خم من كنت مولاه فعلى مولاه لما قام فشهد قال عبد الرحمن فقام اثنا عشر بدريا كأني أنظر إلى أحدهم فقالوا نشهد انا سمعنا رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول يوم غدير خم ألست أولى بالمؤمنين من أنفسهم وأزواجي أمهاتهم فقلنا بلى يا رسول الله قال فمن كنت مولاه فعلى مولاه اللهم وال من والاه وعاد من عاداه (4)

ترجمه:

عبدالرحمن بن ابی‌لیلی گوید: شاهد بودم که علی (علیه السلام) در رحبه، مردم را قسم می‌داد: به خدا قسم می‌دهم چه کسی از رسول خدا (صلی الله علیه و اله) شنیده که در روز غدیر می‌فرماید: «هر کس من مولای اویم، علی مولای اوست» که برخیزد و شهادت دهد؟ عبدالرحمن گوید: پس دوازده نفر بدری (مجاهد جنگ بدر) برخاستند. گویا به یکی از آنان نگاه می‌کنم. پس گفتند: به درستی که ما از رس.ل خدا (صلی الله علیه و اله) شنیدیم که در روز غدیر می‌فرماید: آیا من نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر نیستم و همسرانم، مادرانشان نیستند؟ پس گفتیم: بله ای رسول خدا. فرمود: پس هر کس من مولای اویم، علی مولای اوست، خداوندا! دوست بدار هر کس او را دوست دارد و دشمن بدار هر کس که با او دشمنی دارد. 

4. شهادت پنج یا شش نفر

حدثنا عبد الله حدثني أبي ثنا محمد ابن جعفر ثنا شعبة عن أبي إسحاق قال سمعت سعيد بن وهب قال نشد على الناس فقام خمسة أو ستة من أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم فشهدوا ان رسول الله صلى الله عليه وسلم قال من كنت مولاه فعلي مولاه (5)

ترجمه:

سعید بن وهب گوید: علی مردم را سوگند داد پس پنج یا شش نفر از اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و اله) برخاسته و شهادت دادند که بی شک، رسول خدا (صلی الله علیه و اله) فرمود: هر کس من مولای اویم، علی مولای اوست.

5. شهادت گروهی از انصار

حدثنا عبد الله حدثني أبي ثنا يحيى بن آدم ثنا حنش بن الحرث بن لقيط النخعي الأشجعي عن رياح بن الحرث قال جاء رهط إلى علي بالرحبة فقالوا السلام عليك يا مولانا قال كيف أكون مولاكم وأنتم قوم عرب قالوا سمعنا رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم غدير خم يقول من كنت مولاه فان هذا مولاه قال رياح فلما مضوا تبعتهم فسألت من هؤلاء قالوا نفر من الأنصار فيهم أبو أيوب الأنصاري (6)

ترجمه:

ریاح بن حرث گوید: گروهی در رحبه، نزد علی (علیه السلام) آمدند و گفتند: سلام بر تو ای مولای ما! فرمود: چگونه من مولای شما هستم در حالی که گروهی از عرب هستید؟ گفتند: از رسول خدا (صلی الله علیه و اله) در روز غدیر شنیدیم که می‎فرمود: هر کس من مولای اویم به درستی که این (علی) مولای اوست. ریاح گوید: زمانی که رفتند به دنبال آنان رفتم و پرسیدم: اینان چه کسانی هستند؟ گفتند: گروهی از انصار که در میان آنان، ابوایوب انصاری است. 

منابع:

1. مسند احمد، ج5، ص370؛ ر.ک: المعجم‌الکبیر، ص171؛ تاریخ مدینة دمشق، ج42، ص205-204. 

2. مسند احمد، ج1، ص84؛ ر.ک: السنّة (ابن ابی‌عاصم) 593-592، ح1371؛ تاریخ مدینة دمشق، ج42، ص210. 

3. مسند احمد، ج1، ص118؛ ر.ک: المصنف، ج7، ص499؛ السنّة، ص593، ح1374؛ السنن الکبری (نسائی) ج5، ص132، ح8473 و ص136، ح8483؛ تاریخ مدینة دمشق، ج42، ص210. 

4. مسند احمد، ج1، ص119؛ ر.ک: المعجم‌الأوسط، ج2، ص275 و 324 و 369-368؛ المعجم‌الصّغیر، ج1، ص65-64؛ المعجم‌الکبیر، ج5، ص175؛ تاریخ بغداد، ج14، ص240-239؛ تاریخ مدینة دمشق، ج42، ص207-206 و 209-208 و 210 و 212. 

5. مسند احمد، ج5، ص366؛ ر.ک: السنن الکبری (نسائی) ج5، ص132-131، ح8471؛ تاریخ مدینة دمشق، ج42، ص210؛ همان، ص214 (تصریح به شش نفر).

6. مسند احمد، ج5، ص419؛ ر.ک: السنن الکبری (نسائی) ج5، ص131، ح8470 (با عبارت بضعة عشر)